15/05/2020

100. rocznica urodzin naszego Wielkiego Rodaka zasługuje na szczególne podkreślenie. Z tej okazji IPAK wydał najnowszą książkę napisaną pod redakcją prof. dr hab. Krzysztofa Pilarczyka z UJ, stanowiącą zbiór tekstów z prelekcji zorganizowanych przez IPAK, materiałów źródłowych oraz tekstów napisanych specjalnie na tę rocznicę. Oprócz prof. Krzysztofa Pilarczyka, wśród autorów tekstów znajdują się ks. dr hab. Jarosław Merecki SDS i ks. prał. Stefan Wylężek, Rektor PMK w Anglii i Walii oraz pani Jadwiga Pilarczyk. Asystent kościelny IPAK-u, ks. prof. dr hab. Władysław Wyszowadzki napisał recenzję książki, którą zamieszczamy poniżej.

Recenzja książki. Londyńskie Spotkania z Janem Pawłem II

W setną rocznicę urodzin Papieża – Polaka (1920 – 2020)

Setna rocznica urodzin Papieża Jana Pawła II, stała się znakomitą okazją do podjęcia naukowej refleksji przez Pana prof. dr hab. Krzysztofa Pilarczyka nad największym z rodu Polaków Ojcem świętym Janem Pawłem II. Święty ten pasterz, filozof, przyjaciel człowieka i wychowawca pokoleń młodzieży, jakżeż głęboko zapisał się złotymi zgłoskami w sercach i umysłach ludzkich. Im większy dystans dzieli nas od Jego odejścia do Domu Ojca w niebie, tym bardziej jesteśmy świadomi wagi jego posłannictwa i znaczenia dla Kościoła oraz dla całego współczesnego świata. Nieprzemijająca wartość jego nauczania, tak silnie zakorzeniona w Tradycji Kościoła i Ewangelii, dziś jeszcze głośniej woła do nas, ludzi cyfrowej epoki. Żyjemy w świecie, który odwraca się od Boga i Jego przykazań, ulegając złudzeniu, że bez Boga przecież też jakoś można żyć. Jako ludzkość sięgamy chciwie po wiedzę, która ma nam dać władzę na życiem, a może i nad śmiercią, i w rezultacie być może chcielibyśmy zająć miejsce Stwórcy. Utopię ludzkich dążeń, oderwanych od Chrystusa przeczuwał doskonale Jan Paweł II. Wypowiadając prorocze słowa: Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze ziemi. Tej ziemi… rozumiał, że świat chyli się ku autodestrukcji bez wiary i modlitwy. Spoglądając z refleksją na spójny i jakże charyzmatyczny pontyfikat Papieża Wojtyły ukierunkowany na człowieka, którego zawsze – już od czasów krakowskich, a może i wadowickich - pragnął prowadzić do zbawienia, domyślamy się, że i dziś, gdyby tylko mógł raz jeszcze stanąć przed światem, z jeszcze większą mocą wygłosiłby owe znamienne słowa, wypowiedziane na Placu Zwycięstwa w Warszawie w czerwcu 1979 roku.

Zbiorowa praca pod kierunkiem Pana profesora dr. hab. Krzysztofa Pilarczyka jest próbą przypomnienia nauki Papieża Polaka i jego wielowymiarowej wizji docierania do człowieka – bez względu na kolor skóry, pochodzenie społeczne, czy wyznawaną religię. Koncepcja profesora Pilarczyka pięknie ukazuje Jana Pawła II jako papieża dialogu, szukającego porozumienia ponad religijnego z drugim człowiekiem. Artykuły profesora Pilarczyka, ks. prałata Stefana Wylężka, i ks. dr hab. Jarosława Mereckiego SDS, pomimo różnorodności, odrębności tematycznej i indywidualizmu w rozłożeniu akcentów co do nauczania Papieża, komponują się zdumiewająco harmonijnie w spójny monolit, naświetlający specyficzną metodę pastoralną, przyjętą przez Jana Pawła II. Z materiału naukowego, zawartego w książce, na szczególną uwagę zasługują dwa tematy prof. Pilarczyka – pierwszy ukazujący relację Papieża Wojtyły do środowiska judaistycznego, drugi – do Luteran. Papież jawi się tu jako Pasterz poszukujący człowieka dla dobra człowieka; Pasterz rozumiejący, że przyszłość społeczności ludzkiej musi być społecznością dialogu i wzajemnego zrozumienia. Profesor Pilarczyk zwraca uwagę na złożoną problematykę dialogu z judaizmem, która żywo zajmowała Papieża Polaka. Jan Paweł II, choć wypowiada stanowcze nie wobec jakichkolwiek form dyskryminacji Żydów i szuka płaszczyzny porozumienia z wyznawcami innych religii, daleki jest od mylnie pojmowanego ekumenizmu, a także nie popiera koncepcji synkretyzmu religijnego, tak odważnie lansowanego przez niektóre współczesne środowiska. W dialogu z wyznawcami innych religii staje jako głowa Kościoła Katolickiego, poszukując solidarnego porozumienia z wyznawcami jedynego Boga, Stwórcy świata i każdego człowieka. Profesor Pilarczyk rzuca światło ponadto na kwestię relacji Kościoła Katolickiego z wyznawcami Prawosławia. Powszechnie wiadomo, że to właśnie polski Papież stworzył słynną metaforę o katolicyzmie i prawosławiu jako dwóch płucach chrześcijaństwa. Wiadomo również, jak bardzo Ojciec Święty interesował się chrześcijańskim Wschodem i cenił jego wielkie dziedzictwo. Wyrazem tego są chociażby listy: Mentre si intensificano, Euntes in mundum, Orientale lumen a także encykliki Slavorum Apostoli, Ut unun sint. Fakt przypomnienia w książce prof. Pilarczyka o papieskiej trosce o chrześcijaństwo wschodnie umacnia pozycję książki w świecie naukowym i na rynku wydawniczym, zwłaszcza, że współczesny czytelnik ma szansę zrozumienia szerokiego kontekstu historycznego, zarysowanego przy okazji badania tematu. Nakreślona przez autora zbiorowej pracy linia międzyreligijnego dialogu Jana Pawła II jawi się w jeszcze głębszej perspektywie, kiedy czytelnik uzmysłowi sobie koncepcję człowieka w nauczaniu papieża. Personalizm, który nurtował Karola Wojtyłę jako młodego księdza, później biskupa, wreszcie kardynała i następcę św. Piotra, przewija się w wieloletnim nauczaniu Karola Wojtyły jako Leitmotiv. Człowiek, rozumiany jako istota duchowo-cielesna, obdarzona przez Stwórcę rozumem i wolną wolą oraz zdolna do zawiązywania relacji, w nauczaniu Papieża Wojtyły jawi się jako nie tylko jako osoba, obdarzona godnością i wolnością, ale istota powołana do wielkich zadań, istota zdolna do współtworzenia z Bogiem cywilizacji życia i miłości, wbrew temu, co sam dobitnie nazywa cywilizacją śmierci i nienawiści. O wyjątkowej roli człowieka w budowaniu społeczności ludzkiej od rodziny po rzeczywistość eklezjalną i geopolityczną piszą z analityczną precyzją: ks. prał. S. Wylężek, ks. dr hab. J. Merecki i prof. dr hab. K. Pilarczyk. Pozycja naukowa pod redakcją prof. Pilarczyka rozpoczyna się ciekawie ujętym wstępem, w którym autor zaznajamia czytelnika z motywem powstania niniejszej publikacji, przypominając o wielkim zaangażowaniu papieża Polaka, w dzieło odradzającej się niepodległości. Z kolei bardzo szczegółowe Kalendarium, w opracowaniu pani Jadwigi Pilarczyk, przybliża czytelnikowi dynamikę życia Karola Wojtyły od urodzenia, poprzez okres dzieciństwa, studiów, kapłaństwa, biskupstwa, kardynalatu i papiestwa. Czytelnik ma więc szansę zapoznania się z bogatą spuścizną Jana Pawła II - z Jego encyklikami, listami pasterskimi i licznymi przemówieniami – w nowej odsłonie naukowej.

Z kolei ks. Stefan Wylężek dokonuje refleksji na temat bardzo bliski Ojcu Świętemu, do którego często będzie się odwoływał w swym nauczaniu, a mianowicie, że Człowiek jest drogą Kościoła. Jest to określenie zawarte w pierwszej encyklice Jana Pawła II Redemptor Hominis. Jak mówią teologowie, encyklika ta wytyczyła drogę, którą papież podążał w swoim nauczaniu i posługiwaniu całemu Kościołowi. Za tym stwierdzeniem kryje się przesłanie wskazujące, że każdy potrzebuje Chrystusowego odkupienia, bo człowiek skażony grzechem, o własnych siłach, nie jest w stanie się uwolnić od grzechu. Tak więc zbawienie człowieka polega na spotkaniu się z Chrystusem, z jego światłem i z jego mocą zbawienia. To Odkupiciel człowieka, dał człowiekowi jedyną szansę prawdziwego spełnienia się i prawdziwego ratunku. To człowiek, spełnia się w społeczeństwie, w którym żyje, pracuje i rozwija się. Etos pracy ludzkiej, który omawia w niniejszym rozważaniu ks. S. Wylężek, powinien być kształtowany przez Ewangelię, zaś osoba ludzka obdarzona godnością przez swoją pracę, zajmuje poczesne miejsce w dziele stworzenia. W ten sposób realizuje swoje powołanie we wspólnocie, wnosząc swój udział do dobra wspólnego, korzystając też i z jego zasobów. Powyższe zagadnienia, poświęcone człowiekowi w nauczaniu Ojca świętego Jana Pawła II, ks. S. Wylężek bardzo mocno osadził w encyklikach Jana Pawła II: Solicitudo rei socialis, Laborem exercens i Centesimus annus. Na szczególną uwagę zasługuje opracowanie ks. dr hab. J. Mereckiego pt. Przyszłość Europy idzie przez rodzinę. Dziedzictwo Jana Pawła II w kontekście współczesności. Autor zamieszcza w swym opracowaniu także fragment przemówienia Jana Pawła II na zakończenie ostatniej podróży do Polski (19 VIII 2002), a także testament Jana Pawła II (z dodatkami). Ks. dr hab. Jarosław Merecki zwraca tu szczególną uwagę na papieską wizję dotyczącą zjednoczonej Europy, budowanej na tych wartościach i kulturze, z których wyrosła oraz przypomina troskę Polskiego Papieża o rodzinę. Cieszy autora to, że w naszej zachodniej kulturze zachodzą pewne zmiany, które idą w pozytywnym kierunku (pomyślmy na przykład o pozycji kobiety lub też relacji między rodzicami i dziećmi). Ale w tych zmianach istnieje pewna granica, której przekraczać nie wolno, ponieważ przekroczenie jej oznaczałoby zniesienie samej rzeczywistości, która się zmienia. Tak więc rodzina, jak postanowił Stwórca, powstaje na podstawie więzi miedzy mężczyzną i kobietą, którzy pragną przekroczyć siebie, stając się rodzicami. Cennym wkładem naukowym autora tego opracowania do publikacji jest skonfrontowanie myśli Platona, Hegla, Marksa, Nietzschego oraz Sartre’a z myślą chrześcijańską. Dobrze się stało, że prof. Pilarczyk zamieścił w niniejszej pozycji naukowej opracowanie zatytułowane Tajemnica Całunu Turyńskiego. W Dwudziestą Rocznicę Wizyty Jana Pawła II (1998 - 2018). Pozornie oderwany od wcześniejszych zagadnień temat dopełnia obraz misji pastoralnej polskiego Papieża, jako człowieka szukającego dialogu z cierpieniem i nędzą świata. Krótkie studium poświęcone wyjątkowości całunu zwieńczone zostało tekstem Jana Pawła II, który tym razem – nie z wyznawcami innych religii, ale z laickim, zmaterializowanym światem próbuje wejść w polemikę. Papież wskazuje na całun jako obraz milczenia, obraz bezsilności wobec cierpienia, a zarazem obraz miłości Boga i grzechu człowieka. Z przypomnianej wypowiedzi Jana Pawła II wypływa ojcowska troska papieża o człowieka zagubionego i omamionego błyskotkami nowożytnej cywilizacji, troska o człowieka, który zapomniał, że życie nie polega wyłącznie na pogoni za szczęściem ziemskim, luksusem, komfortem i sukcesem. Życie bowiem, o czy tak często przypominał nasz wielki Rodak, to także cierpienie, a w końcu i nieuchronna śmierć. Całun Turyński, celowo wpleciony pomiędzy wątki naukowe książki profesora Pilarczyka, zapewne ma ukazać polskiego Papieża jako tego, który woła do zachodniego świata o przebudzenie z uśpienia duchowego.

Z całą pewnością zbiorowe opracowanie, zebrane i zredagowane przez profesora Krzysztofa Pilarczyka, w dużym stopniu wzbogaca dostępną dziś naukową literaturę w zakresie studiów nad osobą i nauczaniem Jana Pawła II. Książkę można określić mianem kompendium nauki Papieża Polaka na temat dróg wiodących do spotkania człowieka z człowiekiem ku dobru człowieka oraz ku dobru rodziny i szeroko rozumianej społeczności ludzkiej. Panu prof. dr hab. Krzysztofowi Pilarczykowi należy się wielkie uznanie i podziękowanie za tego typu publikację. Ukazuje się ona w setną rocznicę urodzin Wielkiego Polaka, Papieża Jana Pawła II.

Niniejsza pozycja wydana w Księgarni Akademickiej w Krakowie, stanowi jakżeż ważny przyczynek w dokumentowaniu bogatej spuścizny Papieża Jana Pawła II.

ks. dr hab. Władysław Wyszowadzki, prof. UKSW